Trądzik pospolity – czy tylko problem nastolatków?

22 grudnia 2016

Każdy z nas chciałby wyglądać korzystnie i czuć się komfortowo we własnej skórze. Niestety, wielu moim pacjentom dobre samopoczucie potrafi skutecznie zepsuć trądzik.  Niejednokrotnie jest on źródłem wieloletnich problemów, a ciągłe nawroty – przyczyną frustracji.

Trądzik – powszechny problem

Otóż należy zdać sobie sprawę, że w tej kwestii nie jest się odosobnionym. Trądzik pospolity należy bowiem do najczęstszych chorób dermatologicznych –dotyczy od 80-100% osób w wieku między 11 a 30 rokiem życia. Jak widać, nie jest to schorzenie dotyczące wyłącznie nastolatków i nie zawsze się z niego wyrasta. W ostatnich latach obserwuje się, że z tym problemem boryka się aż  40-50% populacji powyżej 25 roku życia (głównie kobiet), a w wieku 40 lat dotyczy to nadal około 5% kobiet i 1% mężczyzn.

W ostatnich latach podejście do przyczyn  trądziku zmieniło się istotnie. Nadal jako główne czynniki wylicza się nadprodukcję łoju i zaburzenia rogowacenia ujść tzw. jednostek włosowo-łojowych. Obecnie  jednak uważa się, że  początkiem zmian są procesy zapalne i zaburzenia immunologiczne toczące się w obrębie skóry wywoływane min. przez  bakterie Propionibacterium acnes. Nadmierne rogowacenie naskórka nasila stan zapalny oraz produkcję łoju, prowadząc do powstania mikrozaskórników, a następnie do zaskórników zamknietych. Znajdują się w nich idealne warunki do rozwoju bakterii beztlenowych, które powodują zmianę składu łoju , jeszcze bardziej nasilając stan zapalny w skórze. W dalszej kolejności dochodzi do powstawania zmian krostkowych, guzkowych nacieków zapalnych, a nawet torbieli ropnych, przetok oraz procesu bliznowacenia.

Istotne znaczenie w zapoczątkowaniu zmian trądzikowych mają również zależności miedzy komórkami skóry a układem neuroendokrynnym. Udowodniono ,że sebocyty (komórki budujące gruczoły łojowe)  mają zdolność do produkcji szeregu substancji zapalnych i biorą udział w metabolizmie hormonów płciowych. Wyjaśnia to sytuację, w której mimo objawów sugerujących nadmiar androgenów stężenia tych hormonów pozostają prawidłowe. W takim wypadku przyczyną jest nadmierna reaktywność komórek receptorowych w skórze.

Przyczyny zmian chorobowych w wieku dorosłym

Badania wskazują, że na ich rozwój przyczyniają się czynniki środowiskowe, w tym dieta z wysokim indeksem glikemicznym. Wpływa ona na zwiększoną  produkcję androgenów, a także na procesy zapalne toczące się w obrębie skóry. Właśnie taki efekt wywołują wysokoglikemiczne produkty mleczne. Badania dowodzą, że istotny związek z nasileniem trądziku ma spożycie mleka odtłuszczonego w porównaniu z pełnotłustym, co tłumaczy się procesem obróbki mleka i zmniejszeniem w nim zawartości działających ochronnie estrogenów. Jednocześnie podkreśla się korzystny wpływ spożywania jogurtów. Do nasilenia się zmian zapalnych  w skórze wpływa także  wysokoprzetworzona żywność oraz jedzenie typu fast food.

Znaczącą rolę w trądziku dorosłych odgrywa też stres. Stymuluje on bowiem wydzielanie przez korę nadnerczy hormonów nasilających działania androgenów i mających wpływ na rozwój łojotoku i trądziku.

Zdarza się, że zmiany zapalne są wywołane czynnikami miejscowymi, takimi jak powtarzające się pocieranie ( np. noszenie kasku, plecaka) lub niewłaściwa pielęgnacja skóry. Stosowanie produktów miejscowych zawierających  min. oleje roślinne, ciekłą parafinę ( wazelina), preparaty barwione lub wielkoskładnikowe mogą prowokować  zmiany zaskórnikowe i zapalne. Mówimy wtedy o tzw. trądziku kosmetycznym.

W przypadku osób często korzystających z basenów czynnikiem zaostrzającym zmiany chorobowe może okazać się chlor. Aby tego uniknąć zaleca się korzystanie z basenów ozonowanych.

Trądzik może zostać wywołany również przez niektóre leki np. steroidy anaboliczne, glikokortykosteroidy, ACTH, leki przeciwpadaczkowe, przeciwdepresyjne, barbiturany czy witamina B12.

W przypadku kobiet trądzik często kojarzony jest z zaburzeniami hormonalnymi. Do najczęstszych, w których trądzik występuje jako jeden z objawów należą: zespół policystycznych jajników, hiperandrogenizm, zaburzenia miesiączkowania, torbiele jajników, łysienie androgenowe, hirsutyzm, wrodzony przerost nadnerczy. W powyższych sytuacjach ważna jest właściwa diagnostyka oraz odpowiednie leczenie hormonalne, które można kojarzyć z równoczesnym leczeniem dermatologicznym.

Zmiany trądzikowe u osób dorosłych lokalizują się głównie w okolicach dolnej części twarzy, żuchwy, brody i okolic ust. Zazwyczaj nie są bardzo nasilone, ale z tendencją do długiego utrzymywania się.

Leczenie

Leczenie powinno być indywidulane, dobrane odpowiednio dla pacjenta. Podstawą leczenia powinno być leczenie przyczynowe, hamujące toczące  się w obrębie skóry procesy zapalne i zaburzenia rogowacenia. Zapobiega to procesom bliznowacenia, zmniejszając ryzyko powstania tzw. blizn potrądzikowych. Leczenie powinno się wiązać  z jednoczesnym ograniczeniem czynników środowiskowych mających wpływ na zaostrzenie zmian. W przypadkach zaburzeń hormonalnych uzasadnione może się też okazać  leczenie hormonalne.

W terapii trądzika mamy do dyspozycji szereg leków miejscowych , wśród których lekami pierwszego rzutu powinny być retinoidy, nadtlenek benzoilu, kwas azaleinowy lub antybiotyki działające miejscowo. W poważniejszych przypadkach mamy do dyspozycji antybiotyki takie jak tetracykliny, makrolidy czy azytromycynę.

Najskuteczniejszym lekiem stosowanym w ciężkich, opornych postaciach trądzika ( również przebiegającego z bliznowacenim) jest izotretynoina. Wpływa na cztery podstawowe przyczyny trądziku: produkcję łoju, nadmierne rogowacenie, stan zapalny oraz kolonizację Propionibacterium acnes. W rękach doświadczonego lekarza i świadomego pacjenta lek jest bezpieczną i skuteczną bronią w walce z trądzikiem.

Co jednak w przypadku osób dorosłych , które nie mają tak nasilonych zmian, ale chcą również wygrać z trądzikiem? Mamy do wyboru specjalistyczne zabiegi oparte na silnych peelingach lekarskich z użyciem takich składników jak kwas salicylowy, pirogronowy, azaleinowy, trójchlorooctowy czy pochodne retinoidów. Są wśród nich również peelingi złożone,jak np. Acnelan dedykowany właśnie do leczenia zmian trądzikowych. Odpowiednio dobrana terapia oraz systematyczność wykonywanych zabiegów mogą okazać się doskonałym rozwiązaniem dla pacjentów z nieznacznie nasilonymi zmianami, którzy chcą skutecznie  poprawić  kondycję swojej  skóry.

dr Katarzyna Zakrzewska
dermatolog